สำนวนไทยหมวดหมู่ ม. แมวไม่อยู่หนูละเลิง
แมวไม่อยู่หนูละเลิง หมายถึง
สำนวน “แมวไม่อยู่หนูละเลิง” หมายถึง การที่ผู้น้อยหรือลูกน้องพากันร่าเริง สนุกสนาน หรือทำตามใจตัวอย่างเต็มที่ เมื่อผู้ใหญ่หรือผู้มีอำนาจที่คอยดูแลควบคุมไม่อยู่
เปรียบเสมือนธรรมชาติของหนูที่มักจะกลัวแมวและคอยหลบซ่อนตัวอยู่เสมอ แต่เมื่อแมวที่เป็นศัตรูตัวสำคัญไม่อยู่ในบริเวณนั้น หนูทั้งหลายก็จะพากันออกมาวิ่งเล่น กินอาหาร และทำกิจกรรมต่าง ๆ อย่างรื่นเริงโดยไม่มีความเกรงกลัว กล่าวคือ “ผู้น้อยคึกคะนองยามผู้ใหญ่ไม่อยู่” นั่นเอง สำนวนนี้มักพูดต่อให้คล้องกันว่า “แมวไม่อยู่หนูระเริง แมวมาหลังคาเปิง”
ที่มาของสำนวน
มาจากพฤติกรรมตามธรรมชาติของสัตว์ที่เป็นศัตรูคู่อาฆาตกันอย่าง “แมว” และ “หนู” โดยปกติหนูจะมีความหวาดกลัวและต้องคอยหลบซ่อนตัวอยู่ตลอดเวลาเพราะเกรงกลัวการถูกแมวล่า แต่เมื่อใดก็ตามที่แมวไม่อยู่หรือไม่ออกมาปรากฏตัวให้เห็น หนูที่เคยหวาดระแวงก็จะพากันออกมาวิ่งเล่นหาอาหารและแสดงกิริยาร่าเริงสนุกสนานอย่างเต็มที่โดยสัญชาตญาณเพราะรู้สึกถึงความปลอดภัย
ภาพพจน์นี้จึงถูกนำมาใช้เปรียบเปรยกับสถานการณ์ในสังคมมนุษย์ เมื่อผู้ปกครอง ครูบาอาจารย์ หรือหัวหน้างานไม่อยู่ควบคุมดูแล ผู้อยู่ใต้อำนาจที่เคยอยู่ในระเบียบวินัยก็มักจะฉวยโอกาสนั้นละทิ้งหน้าที่หรือทำพฤติกรรมตามใจตนเองอย่างรื่นเริง
ตัวอย่างการใช้สำนวน
- พอครูประจำชั้นออกไปประชุมที่ตึกอื่นได้ไม่นาน นักเรียนก็พากันวิ่งเล่นเสียงดังลั่นห้อง เข้าตำรา ‘แมวไม่อยู่หนูละเลิง’ จริงๆ
- หัวหน้าไปดูงานต่างประเทศแค่อาทิตย์เดียว ลูกน้องในแผนกก็พากันนั่งเล่นเกมและสั่งอาหารมากินกันอย่างสนุกสนาน ราวกับแมวไม่อยู่หนูละเลิง
- พอพ่อกับแม่ไม่อยู่บ้าน พี่น้องก็พากันเปิดเพลงเสียงดังและรื้อของเล่นออกมาเต็มบ้านตามประสาแมวไม่อยู่หนูละเลิง
- พอพี่เลี้ยงเดินไปทำธุระหลังบ้าน เด็ก ๆ ที่เคยนั่งเงียบเรียบร้อยก็พากันรื้อของเล่นจนกระจัดกระจายไปทั่วห้อง เหมื่อนแมวไม่อยู่หนูละเลิงทีเดียวเชียว
- เจ้าหน้าที่ที่คอยกวดขันไม่อยู่ปฏิบัติหน้าที่เพียงวันเดียว พ่อค้าแม่ค้าก็พากันตั้งแผงลอยรุกล้ำทางเท้ากันอย่างสนุกสนาน เหมือนแมวไม่อยู่หนูละเลิง