คำพังเพยไทยหมวดหมู่ ม. มองต่ำเราเหลือ มองเหนือเราขาด
มองต่ำเราเหลือ มองเหนือเราขาด หมายถึง
คำพังเพย “มองต่ำเราเหลือ มองเหนือเราขาด” หมายถึง การมีสติและรู้จักพอใจในสิ่งที่มี โดยให้มองดูคนที่ลำบากกว่าเรา (มองต่ำ) เพื่อให้เห็นว่าชีวิตเรายังมีสิ่งดีๆ เหลืออยู่มากมาย และมองดูคนที่สุขสบายกว่าเรา (มองเหนือ) เพื่อให้เห็นว่าเรายังขาดอะไร แต่ไม่ต้องท้อถอย ให้รู้จักขอบคุณที่มี และเรียนรู้ที่จะพัฒนาตัวเองไปสู่สิ่งที่ดีขึ้นอย่างพอประมาณ ไม่ฟุ้งเฟ้อ ไม่สิ้นหวัง
เปรียบเสมือนการมองคนที่ด้อยกว่าเราในทุกเรื่อง (มองต่ำ) เพื่อให้เราเห็นคุณค่าในสิ่งที่มีและเติมเต็มกำลังใจให้รู้สึกว่า “เรายังมีเหลือ” ส่วน การมองคนที่เหนือกว่าเราในทุกด้าน (มองเหนือ) เพื่อเตือนใจให้เรารู้จักความพอดี ไม่ให้ความทะเยอทะยานมาทำให้เราต้องรู้สึกว่า “เรายังขาด” อยู่ตลอดเวลา กล่าวคือ “การรู้จักพอใจในสิ่งที่มี เพื่อรักษาใจให้เป็นสุข ไม่ทุกข์ไปกับการเปรียบเทียบ ให้รู้จักมองทั้งคนที่เหนือกว่าเพื่อเป็นบทเรียน และมองคนที่ด้อยกว่าเพื่อเป็นกำลังใจ” นั่นเอง
ที่มาของคำพังเพย
มาจากหลักคิดทางธรรมและปรัชญาการดำเนินชีวิตแบบทางสายกลาง โดยมีรากฐานสำคัญมาจากคำสอนในทางศาสนา (โดยเฉพาะโอวาทในทางพุทธศาสนาและแนวคิดของปราชญ์ชาวบ้าน) ที่มุ่งเน้นเรื่องการระงับความโลภและการรู้จักประมาณตนเอง
ในสมัยก่อน ครูบาอาจารย์หรือผู้ใหญ่มักใช้ประโยคนี้เพื่อสอนลูกหลานให้รู้จัก “บริหารความสุข” ของตัวเอง โดยหยิบยกภาพการเปรียบเทียบตำแหน่งแห่งที่ของคนในสังคมมาเป็นตัวตั้ง เพื่อให้เห็นภาพชัดเจนว่า หากใจเราจดจ่ออยู่แต่กับคนที่มีมากกว่า (มองเหนือ) เราจะกลายเป็นคนที่ขาดแคลนอยู่ตลอดเวลาเพราะความเปรียบเทียบ แต่ถ้าเราหันมามองคนที่มีน้อยกว่า (มองต่ำ) เราจะเห็นคุณค่าของสิ่งที่เรามีอยู่และรู้สึกว่าเป็นผู้ที่มีเหลือเฟือทันที
นอกจากนี้ สำนวนดังกล่าวยังเป็นเหมือนอุบายในการสร้าง “สันโดษ” หรือความพอใจในสิ่งที่ตนมี เพื่อไม่ให้ชีวิตต้องวิ่งวุ่นตามกระแสสังคมจนเกิดความทุกข์ใจ กลายเป็นคติสอนใจที่ส่งต่อกันมาเพื่อประคับประคองจิตใจให้รู้จักวางเฉยต่อลาภยศสรรเสริญที่อยู่สูงเกินตัว และให้มีความเมตตาต่อผู้ที่ด้อยกว่านั่นเองครับ
ตัวอย่างการใช้คำพังเพย
- อย่าไปอิจฉาเศรษฐีในโซเชียลเลยลูกมองเหนือเราขาดนะ แต่ลองมองคนข้างถนนที่เขาลำบากกว่าสิ มองต่ำเราเหลือจะได้มีกำลังใจสู้ชีวิตต่อ
- ถึงปีนี้บริษัทจะไม่มีโบนัส แต่อย่างน้อยเราก็ยังมีงานทำนะ คิดซะว่ามองต่ำเราเหลือ มองเหนือเราขาด จะได้ไม่ต้องทุกข์ใจจนเกินไป
- แม่สอนฉันเสมอว่าให้รู้จักพอใจในสิ่งที่มี เพราะถ้าเราเอาแต่มองเหนือเราขาดเราก็จะวิ่งตามคนอื่นจนเหนื่อย แต่ถ้ามองต่ำเราเหลือเราจะเห็นความโชคดีของตัวเอง
- ที่เธอเครียดอยู่ตอนนี้เพราะเธอเอาตัวเองไปเทียบกับดาวโรงเรียนหรือเปล่า ลองใช้คติมองต่ำเราเหลือ มองเหนือเราขาดดูสิ แล้วจะเห็นว่าหน้าตาอย่างเธอก็มีเสน่ห์ในแบบที่คนอื่นอยากมีนะ
- การใช้ชีวิตในเมืองใหญ่ต้องรู้จักวางใจให้เป็น บางครั้งต้องรู้จักมองต่ำเราเหลือ เพื่อให้ใจเป็นสุข และบางทีก็มองเหนือเราขาดเพื่อเป็นแรงผลักดัน แต่อย่าให้มันมาทำลายความสุขในปัจจุบันของเรา